Program konferencji "W teatrze dziejów"

Międzynarodowa Konferencja Naukowa

W teatrze dziejów. O dramacie historycznym od 1864 roku do dzisiaj
(9-10 maja 2016)

Poniedziałek 9 maja

Pałac Tyszkiewiczów-Potockich
(sala Balowa)

9.00-11.20 obrady i dyskusja

9.00 Powitanie uczestników konferencji

9.20 – 10.00 prof. dr hab. Dobrochna Ratajczakowa, Uniwersytet Adama Mickiewicza – Po co dramatowi historia – po co historii dramat

10.00 prof. dr hab. Jacek Kopciński, Instytut Badań Literackich PAN – Dramatyzowanie historii: wizja lokalna, niby-reportaż, opowieści z krypty

10.20 prof. dr hab. Włodzimierz Szturc, Uniwersytet Jagielloński – Poetyka a polityka dramatu po 1968 roku

10.40 dr Olga Ciwkacz, Uniwersytet w Iwanofrankowsku (Ukraina) – Recepcja i interpretacja dramatów historycznych na scenie polskiego teatru w Stanisławowie (1867-1939)

11.00 dyskusja

11.20-11.40 przerwa kawowa

Podział na sesje

Pałac Tyszkiewiczów-Potockich
(sala Balowa)

11.40 -13.40 obrady i dyskusja

11.40 dr Edyta Gracz-Chmura, Uniwersytet Jagielloński – Budowanie wspólnoty? Obraz wsi pouwłaszczeniowej w dramatach Władysława Ludwika Anczyca

12.00 dr Iwona Gosik-Kapelińska, Uniwersytet Warszawski – Adam Bełcikowski komediopisarzem historycznym

12.20 dr hab. Beata K. Obsulewicz-Niewińska, profesor Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego – Śmierć nie boli. O Arri. Tragedia w 3 aktach wierszem Józefa Kościelskiego

12.40 prof. dr hab. Tomasz Sobieraj, Uniwersytet Adama Mickiewicza – Zmagania z formą, czyli blaski i cienie dramatu historycznego Wit Stwosz Wincentego Rapackiego

13.00 dr Dawid Maria Osiński, Uniwersytet Warszawski – Figury oświeconych i figury Oświecenia w dramacie historycznym drugiej połowy XIX wieku

13.20 dyskusja

13.40 – 14.40 obiad

14.40 – 16.00 obrady i dyskusja

14.40 dr hab. Monika Gabryś, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej – Z „prehistorii Słowian" - Mściwój i Swanhilda Bronisława Grabowskiego

15.00 prof. dr hab. Maria Jolanta Olszewska, Uniwersytet Warszawski – Historia Serbów w dramat przekuta (Królewicz Marko Bronisława Grabowskiego)

15.20 dr hab. Hanna Ratuszna, profesor Uniwersytetu Mikołaja Kopernika – Prorokini – światło w ciemności – dramat historyczny Bronisława Grabowskiego

15.40 dyskusja

16.00 – 16.20 przerwa kawowa

16.20 – 18.00 obrady i dyskusja

16.20 dr hab. Małgorzata Okulicz-Kozaryn, Uniwersytet Adama Mickiewicza – Idee religii ludzkości w tryptyku dramatycznym Z przeszłości Marii Konopnickiej

16.40 s. dr hab. Wiesława Tomaszewska, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego – Projekcja jakości metafizycznych w dramatach Margaret (Marii Gertrudy Skórzewskiej)

17.00 dr Mateusz Skucha, Uniwersytet Jagielloński – Górą Radziwiłł Adolfa Walewskiego, albo… jak Kraszewskiego na scenę przerabiano

17.20 dr hab. Dorota Fox, dr hab. Grażyna Maroszczuk, Uniwersytet Śląski – Wobec historii, wobec polskości. Funkcje nawiązań historycznych w twórczości dramatycznej pisarzy śląskich XIX wieku (Jan Nikodem Jaroń, Piotr Kołodziej, Karol Miarka, Julian Ligoń)

17.40 dyskusja

18.00 Zakończenie obrad I dnia

Poniedziałek (równolegle)

Pałac Kazimierzowski
(sala nr 15)

11.40 -13.40 obrady i dyskusja

11.40 dr hab. Wiesław Ratajczak, prof. Uniwersytetu Adama Mickiewicza – Leopolda Starzeńskiego dramaty o dziejach Ukrainy. Dramat Stracona wideta

12.00 dr hab. Marek Dybizbański, Uniwersytet Opolski – Komedia historyczna, czyli romantyczne koneksje teatru Eugène'a Scribe’a

12.20 dr hab. Anna Podstawka, Katolicki Uniwersytet Lubelski – Polska recepcja dramatów historycznych Augusta Strindberga

12.40 dr hab. Magdalena Maria Piotrowska, profesor Uniwersytetu Adama Mickiewicza – Obrazy świetlne a przestrzeń dramatu historycznego

13.00 mgr Dominika Szymocha – O niestosowności „trylerowania” przez króla Sobieskiego, czyli zmagania z historią w polskich librettach operowych Młodej Polski. Rekonesans

13.20 dyskusja

13.40 – 14.40 obiad

14.40 – 16.00 obrady i dyskusja

14.40 mgr Agnieszka Karlińska, Uniwersytet Warszawski – Kreowanie autentyczności: strategie „ucieleśnionej przejrzystości” w dramacie historycznym przełomu XIX i XX wieku

15.00 dr Marta M. Kacprzak, Uniwersytet Warszawski – Kultura staropolska w dramacie młodopolskim. Jegomość Pan Rej w Babinie Adolfa Nowaczyńskiego

15.20 ks. dr Grzegorz Głąb, Katolicki Uniwersytet Lubelski – Napoleon zdegradowany?! O Bogu wojny Adolfa Nowaczyńskiego

15.40 dyskusja

16.00 – 16.20 przerwa kawowa

16.20 – 17.40 obrady i dyskusja

16.20 mgr Halina Kucyk, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego – Problem zdrady jako aspekt przemian społecznych w dramacie historycznym Donna Aluica Jerzego Żuławskiego

16.40 Joanna Dobrowolska, Uniwersytet Warszawski – Dramat historyczny w twórczości Jadwigi Marcinowskiej. Młodopolska wizja narodzin Królestwa Polskiego i schyłku Rzeczypospolitej Obojga Narodów w Twórcy i Kościuszce

17.00 dr hab. Edward Jakiel, Uniwersytet Gdański – O zapomnianym dramacie bolesławowskim z początku XX wieku (Bolesław Śmiały, ksiądz Dionizy Bączkowski)

17.20 dyskusja

18.00 Zakończenie obrad I dnia

wtorek 10 maja

Pałac Tyszkiewiczów-Potockich

9.00-10.40 obrady i dyskusja

9.00 mgr Michał Zdunik, Uniwersytet Warszawski – Polski dramat postsakralny – polski dramat posthistoryczny. Próba nowej metodologii.

9.20 dr hab. Elżbieta Flis-Czerniak, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej – Wokół Bolesława Śmiałego Stanisława Wyspiańskiego

9.40 dr hab. Magdalena Sadlik, Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie – Sceniczne losy Nocy listopadowej Stanisława Wyspiańskiego

10.00 dr Michał Mizera, Uniwersytet Warszawski – Stanisław Zygmunt August Wyspiański

10.20 dyskusja

10.40-11.00 przerwa kawowa

11.00 -12.40 obrady i dyskusja

11.00 Michał Krzysztof Dudek, Uniwersytet Warszawski – Zdemaskować historię – pomysł arcygroteskowy. Messe Noire dziejów w Termopilach polskich Tadeusza Micińskiego

11.20 dr hab. Beata Utkowska, Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach – Transgresje (gatunkowe) i granice (kulturowe). O sposobie budowania wizji rzezi galicyjskiej w Turoniu Stefana Żeromskiego

11.40 dr Elżbieta Wróbel, Akademia Jana Długosza w Częstochowie – Z recenzenckiej perspektywy. Emil Breiter o warszawskich inscenizacjach dramatu historycznego w latach dwudziestych XX wieku.

12.00 dr hab. Grażyna Legutko, profesor Uniwersytetu Jana Kochanowskiego – Od paraboli do weryzmu. Obraz bolszewizmu w dramacie polskim z lat dwudziestych

12.20 dyskusja

12.40 -13.00 przerwa kawowa

13.00 -14.20 obrady i dyskusja

13.00 dr Marek Średniawa, Instytut Witkacego – Gyubal Wahazar. Ponadczasowość i uniwersalność historiozoficzna nieeuklidesowych dramatów Stanisława Ignacego Witkiewicza

13.20 mgr Dominik Gac, Instytut Witkacego, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej – Dwie wojny, dwie historiozofie. Miejsce historii w tekstach dramatycznych Andrzeja Rybickiego i Stanisława Ignacego Witkiewicza.

13.40 mgr Przemysław Pawlak, Instytut Witkacego, IS PAN – Kamuflaże postaci historycznych w dramatach Witkacego

14.00 dyskusja

14.20 – 15.20 obiad

15.20 -17.20 obrady i dyskusja

15.20 dr Joanna Warońska, Akademia Jana Długosza w Częstochowie – Dramat historyczny w refleksji Skamandrytów

15.40 mgr Anna Dżabagina, Uniwersytet Warszawski – Eleonory Kalkowskiej historyczna fantazja na berlińską̨ Wiosnę̨ Ludów – März: Dramatische Bilderfolge aus dem Jahre 48

16.00 mgr Marta Krystyna Tylkowska, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego – Dwie interpretacje Sprawy Dantona Stanisławy Przybyszewskiej

16.20 mgr Agnieszka Wasilewska, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego – W obronie „źrenicy wolności” – ideologizacja w dramacie Ferdynanda Goetla Samuel Zborowski (Rycerz na Podolu)

16.40 Apolinary Rzońca, Akademia Teatralna im. Zelwerowicza, Co się zdarzyło w Nohant? Próba odpowiedzi na podstawie dramatu Lato w Nohant Jarosława Iwaszkiewicza oraz wybranych inscenizacji w polskim teatrze drugiej połowy XX wieku

17.00 – 17.20 dyskusja

17.40 - 18.00 przerwa kawowa

18.00 – 19.40 obrady i dyskusja

18.00 dr hab. Jacek Rozmus, Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie – Gałązka rozmarynu Zygmunta Nowakowskiego

18.20 mgr Marek Grajek, Uniwersytet Warszawski – Historia na wyrywki Wacława Grubińskiego

18.40 mgr Tomasz P. Bocheński, Uniwersytet Jagielloński – Remis dziejów? Historia i rewolucja w koncepcji i dramacie Andrzeja Trzebińskiego

19.00 dr Karol Samsel, Uniwersytet Warszawski – Cypriana Norwida i Tadeusza Gajcego koncepcje historycznego misterium – na przykładach Wandy oraz Misterium niedzielnego

19.20 dyskusja

19.40 Zakończenie obrad II dnia

Wtorek 10 maja - równolegle

Pałac Kazimierzowski

9.00-10.40 obrady i dyskusja

9.00 dr hab. Ewa Nawrocka, Uniwersytet Gdański – O dramatach historycznych Marii Dąbrowskiej (Geniusz sierocy, Stanisław i Bogumił)

9.20 mgr Katarzyna Małgowska, Uniwersytet Warszawski – Rozliczenia i diagnozy. Pierwsze dni II wojny światowej w Domku z kart Emila Zegadłowicza

9.40 prof. dr hab. Mirosława Ołdakowska-Kuflowa, Katolicki Uniwersytet Lubelski – Nieromantyczny dramat o romantyzmie. Noce narodowe Romana Brandstaettera

10.00 mgr Maciej Chojnowski, Uniwersytet Warszawski – Historia – teatr – polityka. Dramaty historyczne przedstawicieli teatru zaangażowanego społecznie w Hiszpanii frankistowskiej na temat Chojnowskiego (dramaty powstające w epoce pofrankistowskiej)

10.20 dyskusja

10.40-11.00 przerwa kawowa

11.00 -12.40 obrady i dyskusja

11.00 dr Piotr Morawski, Uniwersytet Warszawski – Caryca Katarzyna Jolanty Janiczak jako dramat historyczny

11.20 dr Beata Popczyk-Szczęsna, Uniwersytet Śląski – Portret(y) carycy – Semiramida Macieja Wojtyszki i Caryca Katarzyna Jolanty Janiczak

11.40 mgr Ewa Uniejewska, Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej – Co by było gdyby, czyli Macieja Wojtyszki zabawy z historią

12.00 dr hab. Marek Kochanowski, Uniwersytet w Białymstoku – Koniec historii w trylogii wierszalińskiej Tadeusza Słobodzianka (Car Mikołaj, Prorok Ilija, Śmierć proroka)

12.20 dyskusja

12.40 -13.00 przerwa kawowa

13.00 -14.20 obrady i dyskusja

13.00 prof. dr hab. Ewa Wąchocka, Uniwersytet Śląski – Historyczne rewizje Władysława Terleckiego

13.20 dr Antoni Winch, Instytut Sztuki PAN – Dramat historyczny, czyli dramat historii w twórczości Sławomira Mrożka

13.40 dr hab. Anna Sobiecka, profesor Akademii Pomorskiej w Słupsku – Dramatyzacje historii w nowym polskim dramacie (na wybranych przykładach)

14.00 dyskusja

14.20 – 15.20 obiad

15.20 dr Agnieszka Kramkowska-Dąbrowska, Instytut Badań Literackich PAN – Wobec historii. Romantyczny heroizm i ciało cierpiące w Krzaku gorejącym Janusza Krasińskiego

15.40 prof. dr hab. Andrzej Zieniewicz, Uniwersytet Warszawski – „Wydarzenie dramatyczne”. Forma sceniczna jako spełnienie/zapis trudnego doświadczenia historycznego we współczesnej literaturze autobiograficznej (Osiecka, Konwicki, Tulli)

16.00 mgr Karolina Matuszewska, Uniwersytet Warszawski – Mindaugas, Mažvydas i Katedra jako filary litewskiej świadomości narodowej, czyli o trylogii dramatycznej Justinasa Marcinkevičiusa

16.20 dr Jacek Mikołajczyk, Uniwersytet Śląski – Hamilton Lina-Manuela Mirandy: musical historyczny dzisiaj

16.40 mgr Kamila Łapicka, Uniwersytet Warszawski – Niewygodne pytania do teraźniejszości, czyli esej Dramaturgo como historiador (Dramaturg jako historyk) Juana Mayorgi

17.00 dyskusja

17.20 – 17.40 przerwa kawowa

17.40 – 19.20 obrady i dyskusja

17.40 dr hab. Krystyna Latawiec, Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie – „Komizm historii" w teatralnych inscenizacjach przeszłości

18.00 mgr Paulina Drozdowska, Uniwersytet Jana Kochanowskiego – Hemar. Poeta przeklęty i Kordian – polityczny testament Piotra Szczerskiego

18.20 mgr Małgorzata Andrzejak-Nowara, Uniwersytet Opolski – Jerzego Jarockiego Sprawa czyli Słowacki (nie)kanoniczny?

18.40 mgr Katarzyna Raduszyńska, Instytut Sztuki PAN – Jak dziś pisać dramaty historyczne i jak je dziś wystawiać? – strategie, zwrot pamięciowy, relacja między pamięcią a historią, narzędzia sceniczne

19.00 dyskusja

19.20 Zakończenie obrad II dnia

Zaproszenie na konferencję "Dramat poetycki od-nowa"

Pracownia Historii Dramatu 1864-1939 przy Instytucie Literatury Polskiej Wydziału Polonistyki UW

Instytut Filologii Polskiej Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej

w Lublinie

Instytut Filologii Polskiej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II

Oddział Literacki im. Józefa Czechowicza Muzeum Lubelskiego

mają zaszczyt zaprosić do wzięcia udziału

w interdyscyplinarnej konferencji naukowej

Dramat poetycki od-nowa,

która odbędzie się w dniach 25-26 października 2016 roku w Lublinie

Podczas konferencji, której celem jest interdyscyplinarna analiza zjawisk związanych z kształtowaniem się, ewolucją, modernizacją, a także nowoczesnymi propozycjami dramatu poetyckiego, który zdaje się we współczesnej kulturze ponownie dochodzić do głosu, postaramy się od-nowa spojrzeć na fenomen tej formy wypowiedzi artystycznej.

Wychodząc od klasycznych, wciąż aktualnych rozpoznań Ireny Sławińskiej sformułowanych w szkicu Ku definicji dramatu poetyckiego, chcielibyśmy podjąć wielopłaszczyznową dyskusję, która obejmie zarówno retradycje, jak i współczesność polskiego dramatu poetyckiego w możliwie szerokim rozumieniu tego pojęcia.

Konfrontacji ze współczesnymi ujęciami metodologicznymi wymagają kwestie dotyczące różnych zagadnień. Tematykę konferencji proponujemy ująć w postaci haseł, które przedstawiamy Państwu jako katalog „otwarty”:

- wyróżniki i paradygmaty dramatu poetyckiego,

- zagadnienia genologii i poetyki tekstu,

- dramat liryczny, religijny, misteryjny, „wewnętrzny”, subiektywny etc.,

- dramat poetycki jako kategoria estetyczna,

- problematyka organizacji językowej tekstu,

- dramat poetycki z perspektywy twórców (od teorii do praktyki),

- antropologiczny wymiar dramatu poetyckiego,

- historyczność w dramacie poetyckim,

- dramat poetycki jako dzieło (nie)sceniczne,

- dramat poetycki w realizacjach teatralnych,

- recepcja dramatu poetyckiego (dawna i współczesna): naukowa, sceniczna, krytycznoteatralna i krytycznoliteracka,

- nowe odczytania dzieł znanych oraz przypomnienie utworów zapomnianych,

- próby ukazania wkładu wybranych autorów w rozwój nowoczesnych form dramatu poetyckiego,

- dramat poetycki w kontekście kulturowym,

- dramat poetycki dziś.

Przewidujemy opłatę konferencyjną w wysokości 320 zł, w ramach której zapewniamy: obiady oraz serwis kawowy, materiały konferencyjne i druk recenzowanej książki pokonferencyjnej.

Wypełniony formularz zgłoszeniowy wraz z abstraktem (o objętości do 2000 znaków) prosimy przesłać do 10 czerwca 2016 r. na adres dramatpoetycki2016@gmail.com

Kierownicy konferencji:

Dr Jarosław Cymerman (Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, Oddział Literacki im Józefa Czechowicza Muzeum Lubelskiego)

Ks. Dr Grzegorz Głąb (Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II)

Sekretarze konferencji:

mgr Dominik Gac (Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej)

mgr Urszula Motyka (Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II)

Komitet organizacyjny:
prof. dr hab. Maria Jolanta Olszewska (Uniwersytet Warszawski)

prof. dr hab. Wojciech Kaczmarek (Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II)

dr hab. Anna Podstawka (Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II)

dr hab. Monika Gabryś-Sławińska (Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej)

dr Grzegorz Kondrasiuk (Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej)

Zaproszenie na wernisaż wystawy malarstwa Łukasza Leskiera

Relacja ze spotkania zatytułowanego Teatr w Stanisławowie: historia-repertuar-recepcja

Dnia 24 lutego 2016 roku Pracownia Historii Dramatu 1864-1939 wraz z Pracownią Literatury Modernizmu Europy Środkowej i Wschodniej wzięły udział w spotkaniu, podczas którego Pani doc. dr Olga Ciwkacz z Uniwersytetu Przykarpackiego z Iwano–Frankowska (Ukraina) wygłosiła referat pod tytułem: Teatr w Stanisławowie: historia-repertuar-recepcja.

Doc. dr Olga Ciwkacz, pracuje w katedrze Literatury Światowej Uniwersytetu Przykarpackiego i wykłada historię literatury polskiej studentom kierunku filologia polska.

Kierunki jej zainteresowań badawczych: historia literatury polskiej, historia literatury rosyjskiej, komparatystyka, problemy przekładu artystycznego. Współautorka dwóch monografii, ponadto – blisko 100 artykułów, wydanych na łamach polskich, niemieckich, rosyjskich i ukraińskich czasopism. Uczestniczka wielu staży naukowych: w Instytucie Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego, Instytucie Badań Literackich PAN (stypendium Kasy im. Józefa Mianowskiego) oraz wakacyjnych Kursów, organizowanych przez Instytut Języka i Kultury Polskiej dla Cudzoziemców „Polonicum” Uniwersytetu Warszawskiego.

Pani Olga Ciwkacz jest badaczem poloniców rozproszonych na ziemi stanisławowskiej i lwowskiej, doskonałym znawcą coraz bardziej zagrożonego (z uwagi na trudny dostęp do źródeł archiwalnych) zapomnieniem dziedzictwa. Wielokrotnie publikowała materiały, będące efektem jej kwerend archiwistycznych i występowała na sesjach, poświęconych kresowym zagadnieniom.

Artykuły, poświęcone zagadnieniom poruszanym w wystąpieniu, dostępne w Polsce:

Olga Ciwkacz. Stefania Skwarczyńska jako recenzent teatralny i felietonistka «Kurjera Stanisławowskiego” // «Kultura i świadomość etniczna Polaków na Wschodzie. Tradycja i współczesność»: Materiały. — Wrocław, 2003- — s.117-130.

Olga Ciwkacz. Kobiety w życiu literacko-kulturalnym Stanisławowa okresu międzywojennego. // Kresowianki. Krąg pisarek heroicznych. Lublin, 2006 , s.137–147.

Olga Ciwkacz. Z dziejów opery amatorskiej Towarzystwa Muzycznego im. St. Moniuszki w Stanisławowie (1871–1914) // Galicyjskie spotkania 2005. Tom studiów pod redakcją prof. dr hab. Urszuli Jakubowskiej, Fundacja Dziedzictwo im. Chone Shmeruka. Kalisz: Agencja Wydawnicza „Sztuka i Rynek”. 2006, s.39–60.

Olga Ciwkacz. „Przyszłość zbiera z nich nasiona...”: Epizod stanisławowski Stefanii Skwarczyńskiej // Studia i szkice slawistyczne. Uniwersytet Opolski. Instytut Filologii Wschodniosłowiańskiej. – T.7. – Pod redakcją Bronisława Kodzisa. – Opole. - 2006. – s. 115-124.

Olga Ciwkacz, Teatr polski w Stanisławowie w latach 1892–1984// Galicyjskie spotkania 2006. Tom studiów pod redakcją prof. dr hab. Urszuli Jakubowskiej, Fundacja Dziedzictwo im. Chone Shmeruka. Instytut Badań Literackich PAN. Kalisz, 2007,. - s.49–80.

Olga Ciwkacz. „Przygody” bohaterów Józefa Weyssenhoffa, Henryka Sienkiewicza i Gabrieli Zapolskiej w satyrycznych felietonach Stefanii Skwarczyńskiej („Kurier Stanisławowski” 1926–1929) [w:] Józef Weyssenhoff i Leon Wyczółkowski. Obrazy Kultury Polskiej. Lublin 2008, s.225-237.

Olga Ciwkacz. Uroki tolerancji, czyli o życiu teatralnym Stanisławowa (1919-1939) // Pogranicze kulturowe: odrębność – wymiana – przemykanie - dialog. Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego: Biblioteka „Frazy”, Rzeszów, 2009. –s.450-460.

Olga Ciwkacz. Helena Modrzejewska w Stanisławowie // Galicyjskie spotkania 2009. Tom studiów pod redakcją prof. dr hab. Urszuli Jakubowskiej, Fundacja Dziedzictwo im. Chone Shmeruka. Instytut Badań Literackich PAN. – Kalisz, 2009, s.197- 211.

Olga Ciwkacz. Słowo i scena. Z dziejów teatru polskiego w Stanisławowie (1867-1894) // Przez Słowo – w słowach - o słowach... Pod redakcją ks. Tadeusza Borutki i prof. Anny Węgrzyniak przy współudziale Angeliki Matuszek. Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej. – Bielsko-Biała: ATH, 2009. – S.258-272.

Olga Ciwkacz. Twórczość Juliusza Słowackiego w czasopismach ukraińskich i drukach zwartych końca XIX i początku XX wieku (1876-1910) // Folio Librorum, Łódź, 2010, nr 46.

Olga Ciwkacz. Lwowskie „korzenie” sceny polskiej w Stanisławowie // "Modernistyczny Lwów", Warszawa, 2010. – S.28-37.

Olga Ciwkacz. Skarby archiwum Kresowych: Szopka Stanisławowska z roku pańskiego MCMXXXXVII. // Stan badań nad wielokulturowym dziedzictwem dawnej Rzeczypospolitej. T.II. Redakcja naukowa Wojciech Walczak i Karol Łopacki. – Białystok, 2010. - s.315-330.

Gości przywitała dyrektor Instytutu Literatury Polskiej prof. dr hab. Ewa Paczoska i oddała głos prelegentce, która rozpoczęła swój referat od przekazania podstawowych informacji o polskim niegdyś, a dziś ukraińskim mieście.

Stanisławów został założony w 1662 roku przez Jędrzeja Potockiego, ostatnią jego właścicielką była Katarzyna z Potockich Kossakowska. Miasto to (obecnie Iwano-Frankowsk) nazywane było głową Pokucia a także „małym Lwowem”, bowiem po Lwowie i Krakowie, było to trzecie miasto Galicji Wschodniej. Związanych z nim było wielu wybitnych pisarzy, artystów, osób znanych i zasłużonych, takich jak: Franciszek Karpiński, Mieczysław Romanowski, Agaton Giller, Jan Lam, Stanisław Vincenz, Marcelina Grabowska, Ireneusz Iredyński, Tomasz Weiss, Anna Seniuk, Feliks Falk. A także historycy literatury: Stefania Skwarczyńska i prof. Stanisław Frybes (z naszej Polonistyki). Doktor Ciwkacz opracowała „Encyklopedię znanych Polaków ze Stanisławowa”, w której opisuje związki sławnych ludzi z tym miastem. Podstawą do rozpoznań i rekonstrukcji zapomnianych dziejów jest dla doktor korzystanie z gazet codziennych, recenzji tam zamieszczanych. Nie ma bowiem innych źródeł, takich jak korespondencja osób znanych dotycząca miasta, czy sprawozdań. Najważniejszym źródłem był „Kurier Stanisławowski”, bowiem ukazywał się on długo od roku 1886 aż po 1939, drugim istotnym tytułem prasowym była „Ziemia Stanisławowska” (1927-1931). W sumie w Stanisławowie wydawanych było - w interesującym nas okresie - ok. 60 tytułów gazet, najczęściej wychodziły one rok, dwa i zostały zamykane.

Referentka podkreślała, że wartość artystyczna i poznawcza ówczesnych recenzji nie jest wielka z uwagi na wymogi zwyczajowe, którym owe teksty musiały podlegać. Recenzja teatralna w dwóch trzecich streszczała sztukę, potem wymieniano osoby, które grały, przede wszystkim mężczyzn (nie wypadało podawać nazwiska kobiet, pisano np. Pani K.) i kilka słów, na temat gry aktorów, a można było wtedy grać poprawnie albo niepoprawnie. Nie zawsze podawano także nazwiska autora sztuki, podobnie było z nazwiskiem reżysera, istotne było natomiast to, kto ze znamienitych gości siedział na widowni. Ówczesne recenzje mają wartość sprawozdawczą. Zatem nie dziwi fakt, że Stefania Skwarczyńska przyszła wielka uczona, nie pisała porywających recenzji, wpisując się niejako w wyznaczone prawidła. Przyszła znawczyni teatru, pracująca podówczas jako nauczycielka w gimnazjum, napisała ponad 200 recenzji i artykułów. W tym okresie Skwarczyńska odznaczyła się doskonałym piórem parodystycznym, pisała ciekawe parodie literatury polskiej, np.: „Staś i Nel po ślubie”, „Prowincje”, „Recepcja pani Dulskiej”. Utwory te poza wydaniem w piśmie Stanisławowskim nie miały innych.

Inną znaną recenzentką byłą Marcelina Grabowska, dramatopisarka, także nauczycielka języka polskiego w gimnazjum. Napisała nawet kryminał „Błędnym szlakiem”, nie publikowany poza Stanisławowem w wydaniu książkowym. Jest to jedyny przypadek w literaturze polskiej, w którym akcja powieści rozgrywana jest w Stanisławowie.

Pierwszą wzmiankę o granej w Stanisławowie sztuce można przeczytać w liście ostatniej właścicielki miasta do siostry. W epistole z dn. 30 września 1795 roku autorka donosi o tym, że wybiera się obejrzeć komedię. Korespondencję tę wydał pod tytułem: „Listy Katarzyny z Potockich Kossakowskiej Kasztelanowej Kamieńskiej (1754-1800)” Kazimierz Waliszewski (Poznań 1883). Nie wiadomo dokładnie, czy istniał już jakiś teatr w mieście, czy przyjechała tylko trupa aktorska, nie wiadomo także co grano. Wiadomo natomiast, że początki teatru w Stanisławowie należy powiązać z Kolegium jezuickim, w którym latach 1745-1752 był teatr amatorski, przetrwały rękopisy pisanych tam po łacinie sztuk.

Stanisławów, podobnie jak każde większe miasto w tym okresie, odwiedzały wędrowne trupy aktorskie, zwane towarzystwami. Jedną z nich była trupa Łobojki, wraz z nią przybyła do Stanisławowa po raz pierwszy młoda Helena Modrzejewska, by w maju i czerwcu 1862 występować dla stanisławowian. Recenzji z tych wstawień nie ma, odnotowano jednak, że aktorka śpiewała i tańczyła w stroju huzarskim czy też ułańskim na scenie oraz grała na bębenku. Te zapiski dowodzą, że widzowie zobaczyli Modrzejewską jako Anielę w operze „Maria, córka pułku”. Więcej na ten temat pisze doktor Ciwkacz w artykule: „Helena Modrzejewska w Stanisławowie” .

W roku 1867 do Stanisławowa przyjechał Miłosz Stengel, otrzymał on spadek, był zamożny i własnym sumptem zaczął organizować trupę młodych artystów i teatr w mieście. Zasłynął jako organizator pierwszego polskiego zawodowego, stałego teatru w Stanisławowie, wyremontował salę Hotelu „Europejskiego” Halpernów, pięknie ją udekorował i tam właśnie odbywały się przedstawienia. Teatrowi patronował Juliusz Słowackiego, którego „apoteoza" została namalowana na kurtynie. W ciągu pierwszego kwartału funkcjonowania teatr ten wystawił trzy utwory Słowackiego: „Mazepę" (16 III 1867), „Marię Stuart" i - po raz pierwszy w Polsce – „Niepoprawni” (czyli „Fantazego" 9 V 1867). Prapremierą było również wystawienie „Rozbójnika salonowego" i „Polowanie na męża" (debiut M. Bałuckiego, 2 IV 1867). Nadto grał on utwory Szekspira, W. Hugo, A. Fredry, J. Korzeniowskiego. Świetnie zapowiadający się teatr funkcjonował tylko jeden sezon, wyjechał na gościnne występy i już z nich do Stanisławowa nie powrócił.

W 1891 roku wybudowano w mieście budynek teatru, a jego dyrektorem został Lucjan Kwieciński, któremu przypadła w udziale rola zorganizowania zespołu. W 1892 otwarto teatr, nadano mu imię Aleksandra Fredry. W dzień uroczystego otwarcia 18 kwietnia grano uwerturę z „Halki” Moniuszki, następnie uwerturę specjalnie na otwarcie napisaną. Rocznie teatr ten miał 55-56 wstawień. Grano głownie patriotyczny repertuar, jednak bez finansowego wsparcia i subwencjonowania popadł on w finansowe tarapaty. Sejm Krajowy Galicji nie chciał wypłacać pieniędzy na jego utrzymanie, być może przez patriotyczny, polski repertuar. Dyrektor nie mógł wystawić sztuk na odpowiednim poziomie i w grudnia 1893 roku złożył rezygnację. Postać Lucjana Kwiecińskiego została utrwalona w ojczystej literaturze przez Sewera (Ignacy Maciejowski) w młodopolskiej powieści „U progu sztuki” (1897).

Po Kwiecińskim od 1894 aż po 1898 kierownictwo nad teatrem sprawował aktor i reżyser z Krakowa – Władysław Antoniewski. Marzeniem kolejnego dyrektora było podniesienie podupadłej sceny stanisławowskiej. Nie do końca się to udało i w akcie desperacji popełnił on samobójstwo. Uregulowana została sytuacja prawna teatru, bo zaczął dostawać od państwa subwencję 500 zł. rocznie, wypłacane to było kwartalnie, po przedłożeniu przez dyrektora sprawozdania, które zawierało spis wystawianych sztuk i obsadę aktorską. Miesięcznie teatr wystawiał 30 - 40 sztuk. Zespół aktorski wyjeżdżał na występy gościnne do Czerniowiec, Tarnowa, Tarnopola. Wielkim wydarzeniem roku 1894 dla mieszkańców miasta był powtórny przyjazd, znanej już wtedy, Heleny Modrzejewskiej, grała ona rolę Anieli w „Mazepie” Słowackiego.

W latach 20-tych XX wieku w Stanisławowie rozwijała się prężnie kultura. W mieście funkcjonowały zawodowy teatr ukraiński, a także dwa żydowskie i polski. W 1929 roku budynek teatralny został przebudowany. W 1933 roku powstał zawodowy Teatr im. St. Moniuszki, założony przez aktorkę sceny lwowskiej i krakowskiej, Zuzannę Łozińską. Łozińska zajęła fotel dyrektorski i zasiadała na nim 6 lat. Na początku teatr grał tylko w Stanisławowie, z czasem wyjeżdżał także na występy gościnne do sąsiednich miejscowości. Teatr ten w zależności od tego, gdzie wjeżdżał zmieniał nazwę. I nazywano go albo Pokucko-Podolskim, albo Małopolskim (gdy wyjeżdżał do Krakowa). Nie był to jednak teatr objazdowy, gdyż zatrudniał stałą trupę aktorską. Przez 6 lat wystawiono ponad 4 tys. przedstawień, liczba dziś zupełnie niewyobrażalna. W teatrze pracował 60 osób, 30 aktorów i tyleż samo osób do obsługi technicznej.

Należy wspomnieć jeszcze o pewnym fenomenie Stanisławowa, a była nim amatorska opera. 2 kwietnia 1906 roku nastąpiła uroczysta inauguracja jej działalności, wystawiono wtedy „Fausta”. Zorganizowała ona 200 spektakli, na początku wystawiała tylko w mieście, potem zaczęła także wyjeżdżać do Lwowa, Kołomyi. Do wybuchu pierwszej wojny światowej opera świetnie funkcjonowała, po jej wybuchu większość zespołu wyjechała uciekając przed wojenną pożogą. Więcej na ten temat nasza prelegentka pisze w artykule: „Z dziejów opery amatorskiego Towarzystwa Muzycznego im. St. Moniuszki w Stanisławowie (1871-1914)” .

Przytoczę jeszcze pewną anegdotę: co Stanisławów wniósł do literatury polskiej? Panią Dulską - protoplastką tej postaci miała być mieszkanka Stanisławowa. Historia ta wydarzyła się w rodzinie męża Gabrieli i ten namówił żonę, by to opisała. W ten sposób naradziła się jedna z najlepszych postaci polskiego dramatu.

Na zakończenie Prof. Maria Olszewska podziękowała wszystkim: uczestnikom za wysłuchanie wystąpienia i ciekawe pytania oraz dopowiedzenia, a w sposób szczególny prelegentce, którą ponownie będziemy gościć w maju, na pierwszej konferencji naukowej, organizowanej przez naszą Pracownię.

Iwona Gosik-Kapelińska

"Urodził się i to go zgubiło? Triduum paschalne w Czekając na Godota Samuela Becketta"

Szanowni Państwo!

Pracownia Historii Dramatu 1864-1939 ma zaszczyt zaprosić na spotkanie, które odbędzie się w dniu 21 marca br., o godzinie 17.00, w budynku Wydziału Polonistyki UW, w sali nr 4. Podczas spotkania Pan doktor Michał Mizera wygłosi referat pt:

**"Urodził się i to go zgubiło? Triduum paschalne w Czekając na Godota Samuela Becketta"**

Serdecznie zapraszamy!

Organizatorzy

Relacja ze spotkania "Wyspiański ezoteryczny"

26 lutego 2016 roku Pracownia Literatury Modernizmu Europy Środkowej i Wschodniej zorganizowała spotkanie podczas którego dr Michał Mizera wygłosił referat pod tytułem: Wyspiański ezoteryczny. Doktor Mizera zaproponował nowe odczytanie najbardziej znanych dramatów krakowskiego pisarza: Wesela i Wyzwolenia. Przywoływane zostało także krakowskie wystawienie tryptyku Wyspiańskiego - Wędrowanie (Wesele, Wyzwolenie i Akropolis), zrealizowane przez Krzysztofa Jasińskiego w Teatrze STU.